W latach 2017–2021 wdrażanie zasad GOZ do biznesu w ramach woshwosh przypominało poruszanie się w próżni. Partnerzy handlowi pytali: „Dlaczego mam odnawiać buty, skoro nowe są tak tanie?”. Tłumaczyłam wtedy, że świat produkuje rocznie ponad 24 miliardy par obuwia, a 90% trafia na wysypiska. Pokazywałam, że wydłużenie życia jednej pary zaledwie o 9 miesięcy oznacza redukcję śladu węglowego o 20–30%. To zaczynało działać, bo przekładało się na liczby, koszty i realne przewagi konkurencyjne.

Według raportu „Circularity Gap Report 2024” globalna gospodarka jest zaledwie w 7,2% cyrkularna, ale presja regulacyjna i kryzysy surowcowo-energetyczne sprawiają, że transformacja przyspiesza. Unia Europejska poprzez taksonomię zrównoważonych inwestycji i regulacje ESG jasno sygnalizuje: model liniowy (weź – wyprodukuj – wyrzuć) to ślepa uliczka.

Współpracując z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i instytucjami unijnymi, widzę, jak przez ostatnie lata zmieniła się narracja. Już nie mówi się tylko o „zielonej gospodarce”. Dziś podkreśla się, że cyrkularność to:

• bezpieczeństwo energetyczne – odzysk surowców zmniejsza zależność od importu;

• odporność gospodarcza – ponowne wykorzystanie materiałów stabilizuje koszty;

• strategia klimatyczna – redukcja emisji i mniejsze ryzyko związane ze zmianami klimatu.

To fundamentalna zmiana, bo język bezpieczeństwa lepiej trafia do decydentów politycznych, inwestorów, ale także do finalnych konsumentów.

Na świecie coraz więcej firm buduje modele cyrkularne jako strategię biznesową, a nie projekt CSR. Podczas międzynarodowych konferencji, w których mam przyjemność uczestniczyć, poświęconych zrównoważonemu rozwojowi i cyrkularności, najczęściej przywoływane są przykłady takich wdrożeń jak Philips, który rozwija model „produkt jako usługa” w sprzęcie medycznym; IKEA, inwestująca w systemy odkupu mebli i sprzedaży produktów z drugiego obiegu; czy też Renault, które stworzyło fabrykę Refactory regenerującą części i obniżającą emisje o ponad 40%.

W Polsce również rośnie fala mniejszych, lecz niezwykle innowacyjnych przedsięwzięć cyrkularnych. Deko Eko to marketplace łączący firmy generujące odpady z projektantami i start-upami, które nadają im nowe życie. Oddam Odpady to platforma wymiany surowców wtórnych między przedsiębiorstwami, pozwalająca odzyskać wartość z tego, co dotąd było kosztem. Mebloo ReUse zajmuje się odnawianiem i sprzedażą używanych mebli biurowych, szczególnie zyskało na znaczeniu w czasie pandemii, gdy firmy optymalizowały wydatki.

Z kolei w segmencie B2C/B2B rozwijaliśmy partnerstwa, które realnie poszerzały dostęp do usług naprawy i renowacji: przykładem była współpraca z Żabką, gdzie w ponad 11 tysiącach sklepów można oddać obuwie do czyszczenia i naprawy, czy z marką Kazar, która wprowadziła możliwość zakupu dodatkowej gwarancji na przedłużenie życia butów w woshwosh.

To właśnie te mniejsze, często oddolne inicjatywy udowadniają, że cyrkularność nie jest abstrakcyjnym konceptem, ale konkretną i skalowalną możliwością rynkową, obejmującą modę, meble, budownictwo, FMCG i coraz więcej sektorów gospodarki.

Transformacja w kierunku GOZ i ESG nie powiedzie się bez edukacji, zarówno w biznesie, jak i w społeczeństwie. Firmy muszą uczyć się, jak rozumieć nowe regulacje (taksonomia UE, CSRD, raportowanie ESG) i jak przekładać je na praktykę, od ecodesignu po analizę cyklu życia produktu. Równie ważna jest edukacja konsumentów: nawet najlepsze modele cyrkularne nie zadziałają, jeśli klienci nie będą rozumieli wartości naprawy, re-use czy odzysku. Dlatego szkoły, kampanie i działania NGO powinny budować świadomość, że odpad to zasób.

Edukacja pełni też rolę tłumacza regulacji, pokazując, że zgodność z ESG to nie koszt, ale język korzyści i bezpieczeństwa: dostęp do tańszego kapitału, przewaga konkurencyjna i większa odporność na kryzysy.

Analizując raporty Ellen MacArthur Foundation, OECD czy unijnych grup roboczych, w których uczestniczę od kilku lat, widzę cztery główne kierunki, które będą definiować rozwój GOZ w kolejnych latach:

• digitalizacja obiegu materiałów – paszporty produktów, blockchain do śledzenia cyklu życia surowców, AI w optymalizacji strumieni odpadów;

• nowe modele biznesowe – subskrypcje, wynajem, „product-as-a-service”, także w sektorach, które dotąd były jednorazowe;

• finansowanie cyrkularności – banki i fundusze inwestycyjne wymagają zgodności z taksonomią UE, a brak strategii GOZ oznacza utratę dostępu do kapitału;

• bezpieczeństwo systemowe – w dobie kryzysów geopolitycznych i surowcowych GOZ staje się narzędziem budowania odporności gospodarek.

Kiedy zaczynałam, cyrkularność była postrzegana jako „ekologiczna fanaberia”. Dziś staje się fundamentem nowoczesnej gospodarki i, podobnie jak kiedyś cyfryzacja, zmienia reguły gry.

Moja największa lekcja po tych latach? Nie wystarczy mówić o ekologii – trzeba mówić językiem finansów, odporności i bezpieczeństwa. Wtedy cyrkularność zyskuje prawdziwą moc przekonywania.

Pionierka i propagatorka cyrkularności w Europie. Jedna z najbardziej wpływowych kobiet według „Forbes”.

Jedna z najbardziej obiecujących kobiet w biznesie na świecie według „Fortune”, Liderka Zrównoważonego Rozwoju według „Forbes”. Jedna z 50 światowych Liderek Zrównoważonego Rozwoju według Vital Voices. Założycielka woshwosh oraz these girls. Wykładowczyni, mentorka. Ekspertka ds. zielonych inwestycji w Europejskim Banku Inwestycyjnym. Współpracuje m.in. z Parlamentem Europejskim, ONZ oraz Komisją Europejską. Autorka wielu nagradzanych w Polsce i za granicą akcji społecznych i środowiskowych. Mówczyni TED oraz konferencji w Nowym Jorku, Waszyngtonie, Brukseli, Paryżu.